Nakşicilik ve yeni Kürt sağcılığı -1-

[H£WiDAR]

Atakan Mahir

NAKŞİCİLİK VE YENİ KÜRT SAĞCILIĞI -1-

Türkiye’de siyasal İslam iktidarda. En genel hatlarıyla ulusal-üniter devletçi eğilim, siyasal İslami çizgi ve sınırlı liberal –Türkiye şartlarında hep sınırlı- ama aslında yaygın, daha fazla demokrasi ve özgürlükler isteyen üçüncü geniş bir eğilim olmak üzere üç yaklaşımın ilişki, çelişki ve mücadelesine tanık olmaktayız. Ve anlaşılan o ki, Türkiye, önümüzdeki süreçte artarak devam edecek olan bu üç eğilimin arasındaki mücadeleye göre rotasını belirleyecek. Kazanacak veya kaybedecek. Toplumsal, ekonomik, sosyal, vb şekil alacak veya daha da şekilsizleşecek.
İktidarda olan siyasal dincilik bir taraftan dünyadaki örneklerine benzer özellikler gösterirken aynı zamanda da Ortadoğu ve Türkiye şartlarına, tarihine ve toplumsal çelişki ve mücadelelerine denk özellikler de göstermektedir. Türk siyasal İslam’ına küreselleşme içerisinde önemli bir rol düşerken, Türkiye oligarşisi de aynı önemle bu çizginin Kürt toplumu içerisinde oynayacağı misyona eğilmiş durumda. Gerçekten Türk iktidar bloğu bu sefer AKP ve Nakşîcilik üzerinden Kürt toplumunu fethedebilecek mi? İdeolojik ve siyasal bağları ne, Kürdistan’a ekonomik girişin yeni mantığı nasıl oluşturuluyor? Birkaç makale yazısı ile bu konuya değinmekte fayda var.
Konuyu daha iyi yorumlayabilmek için dünyadaki hâkim örneğine kısaca da olsa bir bakalım. Dünyada köktendincilikle işbirliği yapmış yeni sağ yükseliş halinde. Bu konuda da ABD öncülük yapıyor. Köktendincilik 20 yy. da ABD’de ilginç bir seyir izlemiş.
ABD’de köktendinciliğin geçmişini iç savaş sonrası kargaşaya kadar götürenler var. Geleneğin yerini bilim, teknoloji ve sanayi alınca dinin etkisi azalır. Avrupa’dan yaşanan yoğun göç, Amerikan kültürel ve dinsel yaşamına Katolik ve Yahudi geleneklerini taşır. Hıristiyanlık tehlikeye düşmüştür! Birinci dünya savaşında daha bir canlı, kökten dinci faaliyetler yaşanır. 1920-’25 dönemi kökten dinciliği, tutucuların geniş ve etkili bir koalisyon dönemi olarak geçer. 1926’dan 1940’ların başlarına kadar bir geri çekilme yaşanır. 1941’de Amerikan Hıristiyan kiliseler konseyi ve ulusal Evanjelikler birliği kurulur. 1976’dan sonra köktenci Evanjelizm hız kazanır ve politik bir akıma dönüşerek, yeni Hıristiyan sağın ortaya çıkmasıyla birbirini besler duruma gelirler. 1979’da Rahip Jerry Falwell tarafından Evanjelik seçmenlere hitap eden Ahlaki Çoğunluk Hareketi kurulur.
Amerika’da köktenciliğin çoğulculuk karşısında bir istikrar ve güven arayışına, yine bir modernite karşıtlığına dayanarak oluştuğu, ortak bir kanı gibidir. Modernitenin getirdiği karmaşa, kaos ve çeşitlilik karşısında kökten dinciliğin kesinlik ve istikrar çekiciliği bir sığınak rahatlığındadır. Onun için ilk işi gönüllere seslenmek olur. Evanjelik dinin kendisini “kalp dini” olarak sunması boşuna değildir. Kadınların ev dışına çıkmalarına tepkilidir; bunu ahlaki çöküntünün nedeni olarak görür. O zaman tüm dış dünya protestan ahlakına ve ailesine göre oluşturulmalıdır. Kökten dinciler kendi misyonerlik hizmetlerini sekteye uğratacak herhangi bir devrime, uygulama veya yönetime Amerika'nın müdahale etmesini istemektedirler. Diğer yönleri bir tarafa bırakırsak, Amerikan kökten dinciliğinin, yeni politik sağla birleşmesinin en iyi ifadesi olan yeni sağcı Evanjelik yönetiminin hayali, Amerika'nın emperyalist politikalarını şanlı şöhretli bir şekilde uygulayabilmektir. Protestan yararcılık ile sağ muhafazakar politikalar çok güzel birleştirilmiştir. Bu programın asıl talebi, güç gösterileri, başkalarını kontrol etme, şiddete başvurma ve rekabetçi başarı hırsını içeren değerlere geri dönülmesidir. Dünyada ciddi engel olabilecek bir rakip de kalmadığına göre, bu değerler niye tüm gezegenimize de yayılmasındır! Zaten “İsa bir kuzu değil, bir koçtu”! Milli savunma, ekonomi, kürtaj hakkı, eşcinsellik vb. konularında hep bir saldırganlık içinde olundu. Bu saldırganlık dışa karşı da sürdürüldü. Stratejiye ad bile kondu: Ön alıcı savaş stratejisi, yani tehlikeyi tehdit haline gelmeden önleme.
Kökten dincilik, anlaşılmaz bir yerden canlanma ya da yeniden doğuş değil, bir tehdit ya da kriz algılamasına yönelmiş bir tepkidir diyor bir yazar. Yani her kökten dincilik kendinden daha aşağı gördüğü bir ötekiye ihtiyaç duyar. Amerikan yeni muhafazakarlarının kökten dincilikle el altından yürüttükleri küresel hegomanik politikaları dünyada geri kalanların hepsini potansiyel öteki gördüğü için en tehlikeli yeni dinci sağ eğilimdir.
1970 sonrası dünya siyasetinde köklü ve yeni arayışların başladığı biliniyor. 1980 sonları eski sistemin aşıldığı, yenisinin ise henüz kurulmadığı, ara, karışık dönem olarak, kaos süreci olarak belirginleşti. Kaosta her eğilim gibi yeni dinci sağ eğilim de varlığını hissettirmeye çalıştı ve hakim olmuşa benziyor. Fakat bu konuda Doğulu veya İslamcı kökten dincilik her nedense çok rahatlıkla görülebiliyor da, Batılı veya özelde Amerikancı kökten dincilik fazla görülmek istenmiyor, hem de her şeyi ile ortada iken. Afganistan ve Irak’a bu yüzden girmişken, Tutku filmini bile bu yüzden yapmışken.
Milliyetçi, hegamonik, ılımlı dinci görüntülü, katı ataerkil ama çağ gereği kadın haklarına da değinen, dünyada solun bıraktığı boşluğu doldurmak istercesine tüm sosyal sorunlara meyilli bu sistem dünyada benzerlerini de yaratmakta gecikmedi. Kalp dinli politikacılık...
Nakşibendîlik; “bend”in Farsça kalp, Nakşibendiliğin de kalbi işlemek, kalbi konuşturmak anlamına geldiğini biliyor muydunuz? Yine karşımıza bir kalp dini çıkmış oluyor. Bu da Türkiye versiyonu oluyor.
Demek ki her şeyden önce AKP’nin, ABD ve İsrail köktendinciliği ve yönetimlerinden bağımsız şekillendiğini düşünmek büyük bir hata olacaktır.